f

Անկախ

Ղևոնդ Ալիշան-200                              ԱՄԵՆԱԲԵՂՄՆԱՎՈՐ  ԳՐԻՉ  ՈՒՆԵՑՈՂ ՀԱՅԸ


  Առաջին անգամ է ի մեր պատմության,որ լսվի այս պանծալի,
այլև նորափառ կոչումն  ՀԱՅՐԵՆԱՍԵՐ։
                                                                                                                             Ղևոնդ Ալիշան
<<Հայապատում>>,Վենետիկ,1901թ․


Հայերի մեջ մինչև այժմ ամենաբեղմնավոր գրիչը ունեցել  է       բանաստեղծ, բանասեր,պատմաբան,աշխարհագրագետ,թարգմանիչ Ղևոնդ Ալիշանը (Քերովբե Ալիշանյան-Կ․Պոլիս  6(18)7 1820-Վենետիկ 9(22)1901)։

Եթե մեկտեղվի և հրատարակվի նրա գիտական և գրական հսկայական ժառանգությունը,ապա այն կկազմի ավելի քան 50 մեծադիր հատոր։
1847-60-ին<<Բազմավեպ>>հանդեսումՆահապետ ստորագրությամբ,Ալիշանը հրատարակել է մի շարք բանաստեղծություններ ու պոեմներ։ (<<Ողբամ զքեզ,Հայոց աշխարհ>>,<<Հրազդան>>,<<Հայոց աշխարհիկ>>,<<Պլպուլն Ավարայրի>> և այլն։)Ալիշանի ծավալուն գործերից շատերը նվիրված են  հին Հայաստանի աշխարհագրությանը (<<Շիրակ>>,<<Սիսուան>>,<<Այրարատ>>,<<Սիսական>>)։

Դրանք հանրագիտական բացառիկ արժեքներ ունեցող գործեր են։ Ալիշանը գրել է <<Բաժինք Հայոց մեծաց>>խորագրով  742 տողանոց մի պոեմ, որը 1868-ին տպագրվել է <<Բազմավեպ>> հանդեսում։  Այդ պոեմում  նա տալիս է հին Հայաստանի ամբողջական նկարագիրը,ըստ 15 նահանգների (աշխարհների),նշում բոլոր գավառները,գյուղերի մի մասը իրենց հին ու նոր անվանումներով,տալիս դրանց ստուգաբանությունները,հիշատակում այդ վայրերում տեղի ունեցած իրադարձությունները, և դա այն դեպքում,երբ Ալիշանը Հայաստանում երբեք չի եղել։Այդ պոեմը Հայաստանի տեղանունների չափածո բառարան է գրված բանաստեղծական շքեղ լեզվով։
Ալիշանի գործերից են նաև <<Հայբուսակ,կամ հայկականբուսաբանություն>>,<<Հայապատում>>,<<Հայ-Վենետ>>,<<Հուշիկք հայրենյաց հայոց>>, <<Հայաստան  յառաջ, քան զլինելն Հայաստան>>,<<Նշմարք հայկականք>>։

Պատմական աշխարհագրությունը որպես գիտություն Հայաստանում ձևավորվել 18-19-րդ դարերում Ղ․ Ինճիճյանի,Ղ․ Ալիշանի աշխատություններով։
Ժամանակները հոբելյանական չեն,մոլեգնում  է թագավիրուսը,ցավալի կորուստներ ենք ունենում։ Կարծում եմ վատ չէր դիտվի այս հրապարակման առիթով էլ անձնվեր աշխատանքի համար մեկ անգամ ևս շնորհակալություն ասել մեր բուժաշխատողներին։

Հոբելյանը այնուամենայնիվ մնում է լավ առիթ,որ մեկ անգամ  ևս արժևորվի այս մեծ հայի անցած ճանապարհը։Կարող են լինել առցանց քննարկումներ,ինչու չէ նաև անվանակոչություններ (գրադարաններ,մշակութային օջախներ)։

Հ․գ-Մեր ժողովրդի դարավոր պատմության մեջ երևելի հետք է թողել  նաև  Ղևոնդ Ալիշանի դրամատուրգ եղբայրը՝ Սերովբե Ալիշանյանը (1822-1903),ով եղբայրական հարազատության ուժով,

թե նախախնամության ցանկությամբ ապրել է այնքան (81 տարի),որքան Ղևոնդ Ալիշանը։
                                                                                                     

   Վաղարշակ  Ղորխմազյան
 

Ղևոնդ Ալիշան հոբելյան Հայաստան Վաղարշակ Ղորխմազյան

Այլ հոդվածներ հեղինակից

Արարատ Միրզոյանի հայտարարությունը Մանե Թանդիլյանի հրաժարականի դիմումի վերաբերյալ
ՀՊՏՀ ռեկտորի մրցույթի ապօրինությունները հաստատվեցին. Ռուբեն Հայրապետյան
Դիմակի կրումն անձնական օգտագործման մեքենաներում, բնակավայրերից դուրս՝ հանգստյան գոտիներում, այսուհետ պարտադիր չէ
Հյուրանոցային տնտեսությունները ամենաշատ վնասներն են կրել համավարակից. Հայաստանի Հյուրանոցների Ասոցիացիա
Երևանում ձերբակալված «օրենքով գող» Ալոն պրոբացիոն ծառայության հսկողության տակ է եղել. մանրամասներ
«Երբ նայում եմ Հայաստանին, թվում է, որ շատ հայերի համար «թավշյա հեղափոխության» հետ կապված հույսերը խորտակվել են». BBC-ի հաղորդավարը` Փաշինյանին (տեսանյութ)
«ok.ru» կայքով մոլորեցնելով ՀՀ քաղաքացիների՝ խաբեությամբ հափշտակել են բանկային քարտերում առկա գումարներ. ՔԿ
Լավ, էս սյուռեալիզմը ինչքա՞ն կարա շարունակվի
42-ամյա կնոջ տնային մայրական մահ է արձանագրվել. հայտնաբերվել է 8-9 ամսական հղիություն` մահացած պտղով. Ալինա Նիկողոսյան
Խոշոր ներկրողներ կան, իրենց կախել են, մոստից գցել են․ ավտոներկրողները կառավարությունից քայլեր են պահանջում
ՀՀ միջուկային անվտանգության կարգավորման կոմիտեն հաստատում է, որ Ամուլսարում ուրանի խնդիր չկա
Էկոնոմիկայի նախարարություն. Մինչեւ տարեվերջ Հայաստանում տնտեսական անկումը կարող է հասնել մոտ 5 տոկոսի
Կառավարությունում պատրաստվում է փաթեթ Լիբանանից ժամանողներին ըստ արժանվույն ընդունելու համար. Սինանյան
Վարչապետին ներկայացվել է Քաղաքաշինության կոմիտեի 2019 թ. միջոցառումներն ու դրանց կատարողականը
Երեւանում շաբաթ օրը եւ կիրակի գիշերը երեկոյան ժամերին առանձին վայրերում սպասվում է կարճատեւ անձրեւ եւ ամպրոպ
Էկոնոմիկայի նախարարը տուգանվել է առանց դիմակի ասուլիսի սրահ մտնելու համար
Ավտոներկրողների միության բողոքի ակցիան Կառավարության դիմաց (ուղիղ)
Երեւանում ոստիկաններն անցորդներին արգելում են նկարահանել իրենց գործողությունները
Ոստիկանության Նոր Նորքի բաժնի պետն իր դիմումի համաձայն ազատվել է պաշտոնից. նոր նշանակումներ՝ Ոստիկանությունում
ԱԱԾ աշխատակիցներն արտաքին ազդեցության գործակալներ են. «Հայք» շարժման անդամների ակցիան` ԱԺ–ի մոտ
Հարցման արդյունքներով՝ դեռ 2019թ. լիբանանահայերի 49%-ը ցանկություն է հայտնել ապրել Հայաստանում. Սինանյան
Պողոսյան հիմնադրամը 250 հազար դոլար է հատկացնում Բեյրութի Մեսրոպյան դպրոցի վերականգնմանը, սննդային փաթեթների և կրթաթոշակների տրամադրմանը
Նորից հաստատվում է էն, որ եթե Ալիևի մտածելիքը տան սարին, սարը կպայթի
«Օրենքով գող» է ձերբակալվել. Տեսանյութ
Հայաստանից 4 քաղաքացի ապօրինի հատել է Վրաստանի սահմանը
Ավելին
Ավելին