f

Անկախ

Շուշին դեռ շարունակում է լինել և լինելու է հայկական քաղաքային մշակույթի ու ճարտարապետության կանգուն գլուխգործոցներից


Պատերազմի ու բանակի մասին ես գրեթե չեմ գրում, քանի որ կարծում եմ մարդ պետք ա գրի այն թեմաներով, որին տիրապետում է գոնե միջին մակարդակի։

Բայց այսօր աշխարհը նշում է Քաղաքների միջազգային օրը, իսկ մենք այսօր պայքարում ենք մեր արդի շրջանի, ենթադրաբար Երևանից հետո կարևորագույն քաղաքի՝ Շուշիի համար։

Շուշին հայերի կողմից 19-րդ դարում քաղաքային զարգացման գագաթնակետին հասնելով քաղաքային մշակույթի այդպես էլ չարժևորված, բայց փառահեղ, մի օրինակ է։ Արցախի բնակելի ճարտարապետության ինքնուրույն (առանց արտաքին ազդեցությունների ինչպես օրինակ Երևանում կամ Գյումրիում) ձևավորված ավանդույթների հիման վրա քաղաքային միջավայրի հատուկենտ պահպանված հատվածները դրա վառ ապացույցն են։

Պետք է ընդունենք, որ Շուշին կոսմոպոլիտ քաղաք լինելով, ինչպես տարածաշրջանի բոլոր քաղաքները լինելով Թիֆլիսից հետո երկրորդը բնակչությամբ բավականին երկար ժամանակ, իր քաղաքային միջավայրով խարսխված էր տեղական հայկական ճարտարապետության ավանդույթների վրա, քանի որ այն շարունակել է Արցախի մելիքական ապարանքների, Հադրութի և այլ բնակավայրերի շինարարական արվեստն ու ճարտարապետությունը։

Սա որևէ մեկի մոտ կասկած չի կարող առաջացնել, հատկապես հաշվի առնելով, որ քաղաքի մահմեդականները նոր էին անցել նստակյաց կյանքի և չունեին շինարարական ավանդույթներ և փորձառություն, ուստի Շուշին միանշանակ հայ վարպետների ստեղծած գլուխգործոցն է, իր խիստ ռելիեֆին ներգծված փողոցներով, սպիտակ քարի խառն ու սրբատաշ շարվածքների համադրմամբ, զուսպ դեկորատիվ տարրերով, հինգ երեկեղեցիներով և երեք մզկիթներով։

Ցավոք 1920-ական թվականների հայերի կոտորածներ արդյունքում, ինչպես նաև խորհրդային տարիներին ադրբեջանցիների հետևողական քանդման արդյունքում հայկական թաղամասը, որ զբաղեցնում էր քաղաքի լավագույն 70%-ն գրեթե չի պահպանվել, բացառությամբ մի քանի հատուկենտ քաղաքային դրվագների։ Բազմաթիվ են օրինակները նաև ,որ մաքուր Արցախի (ժողովրդական ինչպես սիրում էր խորհրդահայ տեսությունը) բնակելի տները "թրքացվել" են, էլ չեմ ասում խորհրդային տարիներին “խռյուշչովկաները” հիմնականում կառուցվել են հայկական թաղամասում, դպրոցները՝ եկեղեցիների տարածքում։

Սակայն այս ամենով հանդերձ Շուշին դեռ շարունակում է լինել և լինելու է հայկական քաղաքային մշակույթի ու ճարտարապետության կանգուն գլուխգործոցներից։

Շուշի քաղաքային զարգացումն ու մեզ հասած ժառանգության հետազոտման վրա իմ ներդրած հինգ տարիները ցավոք ունեցան դրվագային ազդեցություն Արցախում։ Միգուցե դրանում ես էլ ունեմ իմ մեղքի բաժինը՝ շատ տարվելով Երևանի խնդիրներով։

Հույս ունեմ այս օրերի վայրագ ավերածություններից հետո մենք նորովի կարժևորենք Շուշին ու այն կարճ ժամանակում վերականգնելով կդարձնենք նույնքան փառահեղ ինչպես եղել է 19-րդ դարի վերջին։

#ՀԱՂԹԵԼՈՒԵՆՔ

Սարհատ Պետրոսյան ՖԲ Գրառում Հայաստան Արցախ Շուշի պատերազմ

Այլ հոդվածներ հեղինակից

Նախագահական նստավայրում տեղի է ունեցել Լոռու մարզի առաջին ատյանի դատարանի դատավոր Լուսինե Ալավերդյանի երդման արարողությունը
Վազգեն Մանուկյանը ճգնաժամային իրավիճակներում կառավարելու, բանակցություններ վարելու մեծ փորձ ունի, ինչը կարևոր է․ քաղաքագետ. NEWS.am
«Սիսակ, Լենա, Լիլիթ... հասկանում եմ` կգերադասեիք, որ Նիկոլը բռնապետ դառնա, բայց չի դառնա». Մհեր Մկրտչյան
Մեկնեցին բոլորով, բայց վերադարձան առանց Կիմի. Մերօրյա հերոսներին պետք է ճանաչել անուն առ անուն
42 մլն դոլարի զենքի մասին Ռազմաարդյունաբերության կոմիտեի նախկի ղեկավարն ու Փաշինյանը տարբեր բաներ են ասում
Մեզ հրամցվեց հերթական «թղթե շերեփը». անզեն բնակչությունը դարձել է ադրբեջանցիների խրախճանքի «հումք». Գևորգ Դանիելյան
Մենք ունենք մեր վարչապետը, երկրորդ թեկնածուն մենք կարող ենք դիտարկել մեր խմբակցությունից. Վահե Ղալումյան
Կրեմլ. Ռուսաստանը չի փոխել Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի հարցով իր դիրքորոշումը
Փորձագետներ. ԼՂՀ-ում ռուսական ռազմաբազա չի լինի, սակայն խաղաղապահների թիվը կարող է ավելանալ
Վթարի հետևանքով հիվանդանոց տեղափոխված 54-ամյա տղամարդը մահացել է
Գլխավոր դատախազ, ՔԿ նախագահ, դատավոր Ֆարխոյան, ականջներիդ օղ արեք՝ չեմ նահանջելու, հիմա ինչ կարող եք՝ արեք իմ դեմ, որովհետև ես կանգ չեմ առնելու. Միհրան Հակոբյան
Փաստացի մնացել ենք «գյուղացին՝ ընդդեմ ադրբեջանցի զինվորների» վիճակում, սա ուղղակի խայտառակություն է. Գևորգ Գորգիսյան
Պատերազմում կրած պարտությունը Նիկոլ Փաշինյանի հրաժարականի համար բավարար հիմնավորում չէ․ Վահե Ղալումյան
ՊՈԱԿ-ների տնօրենների թեկնածուների համար կսահմանվի 3 տարվա ստաժի պահանջ. նախագիծը հավանություն ստացավ
Ադրբեջանը դիակների փոխանակման գործընթացը ձգձգում է. ԱԻՊԾ-ն արդեն հայտնաբերել է 693 հայ զինծառայողի մարմին
Ոստիկանները բերման են ենթարկել Նիկոլ Փաշինյանի համար Կառավարության շենք «դեղեր» տարած երիտասարդներին
«Մոսկվիչի» 14-ամյա ուղևորը գիտակցության չգալով մահացել է
Սպիտակի ոստիկանները ապօրինի ծառահատման դեպք են բացահայտել
Դեկտեմբերի 5-ի ցերեկը, 6-ին, 7-ի գիշերը առանձին շրջաններում սպասվում են տեղումներ
ԱԱԾ-ն ծանուցագիր է ուղարկել Գագիկ Ծառուկյանին՝ վաղը հարցաքննության հրավիրելու վերաբերյալ. պաշտպան
Փաշինյանը վերահաստատել է ՀՀ-ի ակտիվ համագործակցության պատրաստակամությունը՝ ի նպաստ ԵԱՏՄ հետագա զարգացման
Տիգրան Ավինյանը ԱՄՆ դեսպանի հետ քննարկել է ներդրումային ու գործարար միջավայրին եւ թվայնացմանը վերաբերող հարցեր
«Կարևորում ենք միջազգային հանրության նման քայլերը». ԱԳՆ խոսնակը՝ Ֆրանսիայի ԱԺ կողմից ընդունված բանաձեւի մասին
Անընդունելի է քննությունների ցանկում «Հայոց լեզու եւ գրականություն»-ը դիմորդի ընտրությանը թողնելը. հայտարարություն
Հետպատերազմյան շրջանում նկատվում է ընդհանուր փաստաթղթավորման դրական տեղաշարժ. ՊԵԿ
Ավելին
Ավելին