f

Անկախ

Լուսաբանում է Տեր-Հեթում քահանա Թարվերդյանը


Խոսք ընթերցողի
ԼՈՒՍԱԲԱՆՈՒՄ Է ՏԵՐ-ՀԵԹՈՒՄ ՔԱՀԱՆԱ ԹԱՐՎԵՐԴՅԱՆԸ

Հայ-վրացական հարաբերությունների, քաղքեդոնական հայ համայնքի պատմության, դավանանքի, միջեկեղեկցական առնչությունների մասին իմ պատկերացումները հիմնականում ձևավորվել են ճարտարապետության դոկտոր, պրոֆեսոր Գառնիկ Շախկյանի, պատմաբան-հրապարակախոս Համլետ Դավթյանի աշխատություններից, հոդվածներից և տարծաշրջանի հոգևորականների հետ անձնական զրույցներից: Պ

ատկերացումներս կարծես ամբողջացան, երբ ուսումնասիրեցի Տեր-Հեթում քահանա Թարվերդյանի ,Ախթալայի Սուրբ Աստվածածին վանքըե /,Էդիթ-Պրինտե, Երևան, 2020թ./ ուշագրավ աշխատության 2-րդ հրատարակությունը:  Քահանան անձնական դիտարկումների և հայ մատենագրությունում պահպանվող հիշատակումների, օտարալեզու ուսումնասիրություններում առաջադրված վարկածների և ուղեգրություններում առկա նկարագրությունների համադրության միջոցով լուսաբանում է Ախթալայի վանքի և միջեկեղեկցական հարաբերությունների հետ կապված շատ նորահայտ փաստեր:

Վերահրատարակությունը, որ նվիրվել է Ախթալայի վանքի վերաբացման 10-ամյակին, մեկ անգամ ևս խմբագրվել ու սրբագրվել է, հարստացվել արխիվային լուսանկարներով և նոր մանրամասներով: Ամենասկզբում հիշատակվում են հայ և օտարալեզու մոտ 200 սկզբնաղբյուրները և գրականության տեսությունը: Ախթալայի Սուրբ Աստվածածին վանքի կառուցման պատմությանը անդրադառնալուց առաջ հիղինակը ընթերցողին է ներկայացնում Գուգարաց աշխարհի Զաքարյան տոհմը, մասնավորապես Իվան Զաքարյանին որպես խորհրդավոր քաղքեդոնական: Քիչ չեն բացահայտումները վանքի նոր շրջանի նկարագրություններում: Այստեղ ստուգաբանվում է ,Ախթալաե՝ Սպիտակ բացատ /ախ + թալա/ կամ թե Ախտալի /ախտերով լի վայր/ անվանումներով: Վանքի պատմաճանաչողական նկարագրություններին նվիրված բաժնում հիղինակը եզրակացնում է, որ Ախթալայի վանքը ԺԳ դարում եղել է հյուսիսային Հայաստանի ամենապերճաշունչ վանքերից մեկը...
...Հետո սկսվում են մանրամասն նկարագրումներ և որակումներ վանքում պահպանված                 960 քմ որմնանկարների, որոնք 800 տարվա ընթացքում երբեք չեն նորոգվել: Որակումները ներկայացվում են ըստ եկեղեցու տեղակայման, աստվածաբանական ընկալումների, եկեղեկցական արվեստին բնորոշ առանձնահատկությունների: Հեղինակը պարզաբանել ու կոնկրետ պատասխաններ է տվել որմնանկարներին առնչվող խնդրահարույց հարցերին, ըստ ներդրված ջանքերի ու ստացված արդյունքի ներկայացրել որնմանկարների վարպետներին:

Աշխատության վերջում ընթերցողին են ներկայանում նաև Ախթալայի մյուս սրբավայրերը՝ Ախթալայի հյուսիսարևելյան մասում գտնվող Սուրբ Երրորդության վանական համալիրը՝ բաղկացած 2 եկեղեցիներից, երկու մատուռներից և կից մի քանի գերեզմաններից: Ի դեպ, պատմական աղբյուրներում այս եկեղեցիները չեն հիշատակվում: Էլի ուրիշ սրբավայրեր և խաչքարեր են ներկայացված քահանա Թարվերդյանի նկարագրություններում: Այս ուշագրավ աշխատության ճանաչողական արժեքը յուրովի են լուսաբանվում որպես ներդիր ներկայացված լուսանկարները: Հեղինակը չի զլացել զատել և գրքի էջերի տողատակերով  ներկայացնել օգտագործված մտքերի հեղինակին ու սկզբնական աղբյուրները: 
Կարծում եմ, որ որքան որպես հոգևորական գնահատելի է Տեր-Հեթում քահանայի ծառայությունները, առավել է քան անձնուրաց ու ազգանվել են այս գրքի լույս աշխարհ գալուն ներդրված նրա ջանքերը: Աշխատությունը, որ արժանիորեն ներկայացնում է Ախթալա համայնքը յուրատեսակ նվել է տեղեցիներին և քաղաք այցելող զբոսաշրջիներին: Այն, անշուշտ, յուրովի է բոցավառում Հայաստան՝ մասնավորապես Ախթալա այցելելու կրակը: Այս տեսակետից ավելորդ չեմ համարում հիշատակել, որ գիրքը տպագրվել է հայ առաքելական եկեղեցու նվիրյալ զավակներ՝ նյույորքաբնակ Չառլս և Տիաննա Մխիթարյանների և նրանց զավակների մեկնասությամբ:

Վաղարշակ ՂՈՐԽՄԱԶՅԱՆ
 

Վաղարշակ Ղորխմազյան Տեր-Հեթում քահանա Թարվերդյան Հայաստան

Այլ հոդվածներ հեղինակից

«Թշնամին փորձել է շրջափակել մեր դիրքը». Ինչ է կատարվել Երասխում
«Ադրբեջանն այս քայլերով ձգտում է կոշտ օղակի մեջ վերցնել Հայաստանը և այն դարձնել ամբողջությամբ իր քմահաճույքից կախված երկիր»․ադրբեջանագետ
«Ջարդի ձոր» կոչվող հատվածում տեղի ունեցած վթարի հետեւանքով զոհերի թիվը հասել է 4-ի. զոհերից մեկը 12-ամյա աղջիկ է
Ողբերգական դեպք Փարաքարի ճանապարհին. բաց հոսանքալարից երիտասարդը հոսանքահարվել և տեղում մահացել է
ՀՀ առաջին նախագահ Լևոն Տեր -Պետրոսյան օրակարգ բերեց այն խայտառակ թեզը, որ քանի դեռ Ղարաբաղի հարցը լուծված չէ, հնարավոր չէ հաջողության հասնել
Արցախցու՝ իր հողում ապրելու իրավունքը անբեկանելի է, որն էլ հենց Արցախի կարգավիճակի գլխավոր գործոնն է
ԱՄՆ-ում ժանտախտ է  հայտնաբերվել
Ռուսաստանում մեկ օրում կորոնավիրուսի 23 947 դեպք է հայտնաբերվել
Կորոնավիրուսի դելտա   շտամը քաղաքական սպառնալիք է դարձել  Բայդենի համար․  WP
Իշխանությունը ,անհրաժեշտ սահմանազատումը պատրվակ դարձնելով , Հայաստանը ներքաշել է վտանգավոր խաղի մեջ
Երեկ Գեղարքունիքում վիրավորված ժամկետային զինծառայողին 8 ժամ վիրահատել են, հեռացվել է երիկամը, վիճակը ծանր կայուն է
Գեղարքունիքի մարզի Վերին Շորժա գյուղի ուղղությամբ ադրբեջանական զինված ուժերը այսօր նույնպես կրակել են. ՀՀ ՄԻՊ
Պայթյուն՝ Ստեփանակերտում․ տուժածի վիճակը ծանր է․ ԱՀ ԱԻՊԾ
Ձերբակալվել է Ստավրոպոլում հայազգի ոստիկանի սպանության մեջ կասկածվողը
Նույնիսկ դա է խրտնեցնում իշխանություններին. արգելվել է «Հայաստան» դաշինքի ստորագրահավաքը
Սարյան փողոցում ոստիկանները կանգնեցրել են քաղաքացու մեքենան, ծեծել ու բերման ենթարկել. Hraparak.am
Ողբերգական վթար Շիրակի մարզում. կա 3 զոհ, 3 վիրավոր
Այսօր Հայկ Սարգսյանի (Շիշ բռնող) հարսանիքն է. հարսանյաց սրահ մուտքն անձնագրերով է
Փոխգնդապետ ծեծողը՝ պատգամավոր, Ամիրյան փողոցում կրակողի եղբայրը՝ Նիկոլի թիմի գլխավոր. Աղասի Միքայելյան
«Ընտրված» բռնապետիկը վերջնականապես խելագարվել է. Ավետիք Իշխանյան
Փրկարարները որոնողական աշխատանքները շարունակում են Վարանդայի շրջանում
Ավտովթար-վրաերթ Երևանում․ Շենգավիթում բախվել են BMW-ն ու Opel-ը. Opel-ն էլ վրաերթի է ենթարկել 3 հետիոտնի․ shamshyan.com
Լավրովը կոչ է արել «բարձրացնել ձայնը» Մերձավոր Արևելքում քրիստոնյաներին պաշտպանելու համար
Ստավրոպոլում անհայտ անձը կրակել և սպանել է քրեական հետախուզության պետի հայազգի տեղակալին
Ճապոնիան նոր տարածքային պահանջներ է ներկայացրել ՌԴ-ին
Ավելին
Ավելին