f

Անկախ

ԱՐԺԱՆԻ Է ՎԵՐԱՀՐԱՏԱՐԱԿՄԱՆ


Թերթում ենք պատմության էջերը 

Չգիտեմ տարիքիս առաջացումն է պատճառը, թե՞ վերջին պատերազմի հետ կապված մեր դառնալի կորուստները, բայց օր-օրի մեծանում է հետաքրքրությունս հայկական ճարտարապետական, հուշարձանների, խաչքարերի նկատմամբ։ Ճարտարապետության և հարակից թեմաների մասին տպագիր մամուլի մի շարք հոդվածներում և սոցցանցային գրառումներում որպես սկզբաղբյուր աչքովս էր ընկնում Հայկ.ՍՍՌ Գիտությունների ակադեմիայի Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի գիտական խորհրդի հանձնարարությամբ 1963 թ. հրատարակված Սեդրակ Բարխուդարյանի՛՛Միջնադարյան հայ ճարտարապետներ և քարգործ վարպետներ՛՛ գիրքը։

Երկար փնտրեցի մինչև այն գտա Վանաձորի մարզային գրադարանում։ Չեմ կարող չհայտնել երախտիքս գրադարանի տնօրեն, իմ լավ բարեկամ Կարինե Հակոբյանին և կոլեկտիվին գիրքը ուսումնասիրելու նպատակով մի քանի օրով ինձ տրամադրելու համար։ Միանգամից ասեմ, որ իրոք շատ մութ էջեր է բացում այս աշխատությունը, այդ թվում նաև Լոռու տարածաշրջանի պատմաճարտարապետական հուշարձանների մասին։ Ես որպես ընթերցող նախ տեղեկացա, որ ,Քարգործ վարպետներե ընդհանուր անվան ըակ հասկանում ենք բոլոր այն վարպետներին, որոնց աշխատանքի շնորհիվ կերտվել են քարաշեն մեծ ու փոքր հայ միջնադարյան հուշարձանները։

Քարգործ վարպետները բաժանվում են 4 հիմնական խմբի՝ ճարտարապետներ, քանդակազարդող վարպետներ, արձանագիր վարպետներ- գրիչներ, քարտաշ որմնադիրներ և այս կարգի օժանդակ այլ վարպետներ։ Աշխատությանս սկզբում մասնագիտական տեսակետից մեկնաբանվում են շատ տերմիններ՝ ճարտարապետ,մեյմար, վարդպետ, ուստա, կազմող, վիմագիր, գրիչ, քարտաշ,…

․․․Հետագայում իմացա, որ նշանավոր ճարտարապետ Ժամհայր շինողը գործել է Սանահինի վանքում։ Ժամհայր ճարտարապետի կատարած դերի և վարձատրությանը վերաբերողարձանագրությանը փորագրված է նրա կառուցած գավթի հյուսիս-արևելյան որմնասյան կամարի վրա, դեպի եկեղեցի տանող մուտքի հյուսիսային կողմում։ Ժամհայր ճարտարապետի հետ աշխատել են նաև այլ նշանավոր քարգործներ, որոնցից երկուսի անունը պահպանվել է Տուտեորդու պատվերով իր համար շինված և կանգնեցված խաչքարի թիկունքին։ Դրանք են՝ զարդաքանդակող վարպետներ Մխիթար կազմողը  և նրա գործընկեր Ավետիսը։

17-րդ դարում Սանահինի վանքի առաջնորդ Սարգիս Արղությանը ձեռնարկել է վանքի նորոգման աշխատանքներ և ավարտել 1652թ․։ Ըստ հիշատակումների այն իրագործել են Սարգիս ուստեն և նրա չորս աշակերտները՝ Հերապետ (Հայրապետ), Դավիթ, Հեռուշ, Կարապետ։ Խորակերտ վանքի (Ալավերդու շրջան) հետ է կապվում ուստա Շահնազարի անունը։ Ճարտարապետ Նավասարդ Առնջեցին էլ 17-րդ դարում նորոգել է 10-րդ դարում Խոսրովանուշ թագուհու կողմից կառուցված Հաղպատի Ս․ Նշան եկեղեցին։ Գրքի 2-րդ գլուխը մանրամասներ է ներկայացնում քանդակլազարդող վարպետների և կազմողների մասին։ Վերջին (4-րդ, 5-րդ) գլուխներում հաջողված փորձ է արվել մոռացումից փրկել վիմագիր գրիչների, քարտաշ-որմնադիրների և այլ վարպետների անուններ։ 
Գրքի էջերում ընթերցողը ամփոփ գնահատականներ է գտնում ճանաչված ճարտարապետ Տրդատի, Մոմիկ վարդպետի և ուրիշ շատերի մասին, բացահայտում նաև նոր անուններ։ Շատ խոսուն է գրքի վերջում ներկայացվող լուսանկարները։

Ոչ ճարտարապետ եմ, ոչ էլ պատմաբան, բայց ականջալուր հայ մեծանուն պոետ Եղիշե Չարենցի ՛՛Ուղերձ մեր հանճարեղ վարպետներին՛՛ պատոմին, գտնում եմ, որ այս ուշագրավ աշխատությունն արժանի է վերահրատարակման։ Գուցե  մասնագետները կառաջարկեն փաստագրական շտկումներ, ընդառաջումներ, նորահայտ փաստեր և անուններ․․․

Վաղարշակ Ղորխմազյան
 

Վաղարշակ Ղորխմազյան Հայաստան

Այլ հոդվածներ հեղինակից

«Թշնամին փորձել է շրջափակել մեր դիրքը». Ինչ է կատարվել Երասխում
«Ադրբեջանն այս քայլերով ձգտում է կոշտ օղակի մեջ վերցնել Հայաստանը և այն դարձնել ամբողջությամբ իր քմահաճույքից կախված երկիր»․ադրբեջանագետ
«Ջարդի ձոր» կոչվող հատվածում տեղի ունեցած վթարի հետեւանքով զոհերի թիվը հասել է 4-ի. զոհերից մեկը 12-ամյա աղջիկ է
Ողբերգական դեպք Փարաքարի ճանապարհին. բաց հոսանքալարից երիտասարդը հոսանքահարվել և տեղում մահացել է
ՀՀ առաջին նախագահ Լևոն Տեր -Պետրոսյան օրակարգ բերեց այն խայտառակ թեզը, որ քանի դեռ Ղարաբաղի հարցը լուծված չէ, հնարավոր չէ հաջողության հասնել
Արցախցու՝ իր հողում ապրելու իրավունքը անբեկանելի է, որն էլ հենց Արցախի կարգավիճակի գլխավոր գործոնն է
ԱՄՆ-ում ժանտախտ է  հայտնաբերվել
Ռուսաստանում մեկ օրում կորոնավիրուսի 23 947 դեպք է հայտնաբերվել
Կորոնավիրուսի դելտա   շտամը քաղաքական սպառնալիք է դարձել  Բայդենի համար․  WP
Իշխանությունը ,անհրաժեշտ սահմանազատումը պատրվակ դարձնելով , Հայաստանը ներքաշել է վտանգավոր խաղի մեջ
Երեկ Գեղարքունիքում վիրավորված ժամկետային զինծառայողին 8 ժամ վիրահատել են, հեռացվել է երիկամը, վիճակը ծանր կայուն է
Գեղարքունիքի մարզի Վերին Շորժա գյուղի ուղղությամբ ադրբեջանական զինված ուժերը այսօր նույնպես կրակել են. ՀՀ ՄԻՊ
Պայթյուն՝ Ստեփանակերտում․ տուժածի վիճակը ծանր է․ ԱՀ ԱԻՊԾ
Ձերբակալվել է Ստավրոպոլում հայազգի ոստիկանի սպանության մեջ կասկածվողը
Նույնիսկ դա է խրտնեցնում իշխանություններին. արգելվել է «Հայաստան» դաշինքի ստորագրահավաքը
Սարյան փողոցում ոստիկանները կանգնեցրել են քաղաքացու մեքենան, ծեծել ու բերման ենթարկել. Hraparak.am
Ողբերգական վթար Շիրակի մարզում. կա 3 զոհ, 3 վիրավոր
Այսօր Հայկ Սարգսյանի (Շիշ բռնող) հարսանիքն է. հարսանյաց սրահ մուտքն անձնագրերով է
Փոխգնդապետ ծեծողը՝ պատգամավոր, Ամիրյան փողոցում կրակողի եղբայրը՝ Նիկոլի թիմի գլխավոր. Աղասի Միքայելյան
«Ընտրված» բռնապետիկը վերջնականապես խելագարվել է. Ավետիք Իշխանյան
Փրկարարները որոնողական աշխատանքները շարունակում են Վարանդայի շրջանում
Ավտովթար-վրաերթ Երևանում․ Շենգավիթում բախվել են BMW-ն ու Opel-ը. Opel-ն էլ վրաերթի է ենթարկել 3 հետիոտնի․ shamshyan.com
Լավրովը կոչ է արել «բարձրացնել ձայնը» Մերձավոր Արևելքում քրիստոնյաներին պաշտպանելու համար
Ստավրոպոլում անհայտ անձը կրակել և սպանել է քրեական հետախուզության պետի հայազգի տեղակալին
Ճապոնիան նոր տարածքային պահանջներ է ներկայացրել ՌԴ-ին
Ավելին
Ավելին